Süleyman Demirel Üniversitesi

Diyetisyenliğin Tarihçesi ve Diyetisyenler Günü

 
 
İnsanlık tarihi süresince beslenmenin insan sağlığı üzerindeki etkisi ile ilgili olan birçok uygulamanın bilimsel olarak anlamlı olup olmadığı 19. yüzyıl sonlarında yapılan çalışmalarla anlaşılmaya başlanmıştır. Hastalara ilk diyet planları doktorlar tarafından belirlenmiş ve hastaların bu diyete uyumlarının sağlanması hemşireler aracılığı ile gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Doktor ve hemşirelerin hastanın tedavi sürecinde işlerinin yoğunluğu diyetin doktor ve hemşire dışında başka bir sağlık personeli tarafından kontrole alınması zorunluluğunu doğurmuştur. Konu ilk kez 1870’li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nde gündeme getirilmiş, Amerikan Tıp Derneği 1877 yılında kendisine bağlı bir Diyetetik Komitesi oluşturarak komitenin başına Sarah Tyson Rorer’i getirmiştir. 1880’de üç doktor Mrs. Rorer’a kurumlarında bir diyet mutfağı açmasını önermişler ve o tarihten sonra hastanelerde diyet mutfağı yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu gelişmelerden sonra diyet alanında çalışacak kişi gereksinimi ağırlık kazanmış ve 1899 yılında DİYETİSYEN unvanı ile yeni bir meslek tanımı yapılmıştır.
 
Diyetisyen sayısının yıllar içinde artmasından sonra 1917 yılında Amerikan Diyetetik Derneği (ADA) adı ilk diyetisyenler derneği kurulmuştur. ADA ilk toplantısını 1918 yılında yapmış ve o yıl ihtiyaç nedeniyle diyetetik hizmetlerini 4 alana ayırmıştır.
 
1- Tedavici Diyetisyen: Kliniklerde hastaların ihtiyaçlarına uygun beslenme programları geliştirir, bunların uygulanmasını ve raporlanmasını sağlar.
2- Yönetici Diyetisyen: Toplu beslenme yapılan kurumlarda yiyecek içecek servisini çalışan personeli eğiterek, fiyat kontrolünü ve servisin hijyenik olmasını sağlayarak yönetir.
3- Toplum Sağlığı Diyetisyeni: Sağlık ocakları, Ana-çocuk sağlığı merkezleri, bakanlık vb. yerlerde görev alarak, bireylere ve gruplara hastalıkları önlemek ve yaşam kalitesini yükseltmek amacı ile geliştirilmiş beslenme uygulamaları için danışmanlıklar yapar.
4- Eğitici-Danışman Diyetisyen: Bir sağlık kurumunda ya da kendi ofisinde kişilere durumlarını değerlendirerek önerilerde bulunur. Çoğunlukla eğitim kurumlarında, sağlık kurumlarında ve spor takımları ile çalışırlar.
 
Amerika’da yaşanan bu gelişmeler diğer ülkelere de yansımış ve pek çok ülkede üniversitelerde beslenme ve diyetetik alanında eğitim veren bölümler açılmaya başlamıştır. İsveç (1922), Danimarka (1924), Japonya (1926), Kanada (1933), İngiltere (1936), Hollanda  (1941),  İsviçre  (1942),  Yeni Zelanda (1943), Norveç (1948), Fransa (1954), Avusturya (1955), Almanya (1957), İrlanda (1960), Türkiye (1969) yıllarında derneklerini kurmuşlardır. 1961’de International Labor Organisation-Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 0.69 kodu ile 1988 yılında ise 32.23 kodu ile meslek tanımını yönetmeliğine geçirmiştir.
 
Türkiye’de diyetisyenlik eğitimi 1962 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde başlamıştır. Önceleri Diyetetik adı ile açılan program 1963’de Beslenme ve Diyetetik olarak değiştirilmiştir. 1966’da ilk mezunlarını veren Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü otuz altı yıl ülkemizdeki tek Beslenme ve Diyetetik Bölümü olarak eğitim vermeyi sürdürmüştür. 1998 yılında Erciyes Üniversitesi’nde, 1999’da Başkent Üniversitesi’nde Beslenme ve Diyetetik Bölümleri açılmıştır. Uzun bir aradan sonra başka üniversitelerde de beslenme ve diyetetik bölümleri açılmaya ve diyetisyen yetiştirilmeye başlanmıştır. Büyük bir hızla artan bölüm sayısının 50’ye yaklaştığı görülmektedir.
 
Türkiye’de diyetisyenlik mesleği, ilk mezunların üstün gayretleri ile atılan sağlam temeller üzerinde, diğer ülke gelişmelerinin yakından takip edilmesiyle bugün tanınır bir meslek konumuna gelmiştir. Türkiye’de Diyetisyenler Derneği 1969’da kurulmuştur (www.tdd.org.tr). Derneğin kuruluşunu takiben 1972 yılında bilimsel yayını Beslenme ve Diyet Dergisi yayınlanmaya başlanmıştır.
 
1989 yılında Türkiye Diyetisyenler Derneği ve Hacettepe Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü işbirliği ile “Hizmet İçi Eğitim Seminerlerini” başlamıştır. Bu seminerler halen yılda en az iki kez olmak üzere sürdürülmektedir. 6 Haziran 1986 Diyetisyenler Günü olarak ilan edilmiştir. Türkiye Diyetisyenler Derneği tarafından 1998 yılından beri 6 Haziran “Diyetisyenler Günü” olarak çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır. Bu kutlamalarda meslekte 20, 30 ve 40 yıllarını dolduran diyetisyenlere hizmet plaketleri verilmektedir. İlk mezunlar 2016 yılında 50. yıl plaketlerini almışlardır.
 
Son yıllarda pek çok bölüm mezun vermeye başlamıştır. Bu durum diyetisyen sayısında önemli bir artış yaratacaktır. Bu artışla mesleğin yurt içi ve yurt dışı etkinliklerde daha fazla yer alabileceği, böylece hem eğitim kalitesinin hem de meslek mensuplarının sağlık alanındaki etkinliğinin daha fazla hissedilir olacağı kuşkusuzdur.
 
Semih AKBULUT
Diyetisyen
SDÜ Araştırma ve Uygulama Hastanesi
 
Yayın Tarihi: 6.6.2017
Okunma Sayısı: 50
Yayınlayan: SDÜ Araştırma ve Uygulama Hastanesi
Yukarı çık